به شهادت تاريخ ، مسلمانان در پرتو ايمان و اصول عالى اخلاقى از همان آغاز در زمينه فرهنگ ، تمدن ، علم ، سياست و اقتصاد ، يك شبه ره صد ساله را پيمودند و در طى چند قرن در اوج عظمت و اقتدار ايستادند . اسلام با سرعتى شگفت‌آور پيش افتاد و چنان تمدن شكوفا و گسترده‌اى پديد آورد كه براى هميشه ، جامعه بشرى را وامدار خود نمود . اما واقعيت تلخى كه از شش قرن پيش تاكنون با آن روبه‌روييم ، اين است كه مسلمانان باوجود همه تعالىها به‌تدريج رو به ضعف نهادند و بدين‌سان كشور پهناور اسلامى مورد تجاوز بيگانگان قرار گرفت و با تجزيه آن ، عزت مسلمين از ميان رفت و جامعه اسلامى به انحطاط گراييد . امروز جوامع اسلامى و سرزمين‌هاى مسلمان‌نشين نه‌تنها در صدر نيستند ، بلكه در صفوف آخر ايستاده‌اند . حال پرسيدنى است چگونه شد كه آن همه قدرت و شكوفايى و حركت‌آفرينى و شور و شوق ، به اين همه ناتوانى و پژمردگى و دل‌مردگى بدل گرديد و آن وحدت و هماهنگى باشكوه مسلمانان ، به‌كثرت و پراكندگى مبدّل شد ؟ بىگمان ركود و انحطاط تمدن اسلامى علل بسيارى دارد كه مىتوان آن را به دو دسته بيرونى و درونى تقسيم نمود . الف ) علل بيرونى انحطاط تمدن اسلامى 1 . جنگ‌هاى صليبى بىترديد انگيزه مذهبى و دينى ، يكى از مهم‌ترين دلايل جنگ‌هاى صليبى بوده است . نگرش باطل مسيحيان به مسلمانان ، مبارزه مذهبى و دينى آنان را قوت مىبخشيد ؛ زيرا آنها مىپنداشتند كه مسلمانان ، حضرت محمد ( ص ) را مىپرستند .